Εκψυ & ψυ

Εκψυ & ψυ

 

Στον παρακάτω σύνδεσμο, μπορείτε να δοκιμάσετε μία άσκηση δημιουργικής-θεραεπευτικής γραφής που μπορεί να σας χαλαρώσει και να σας «ταξιδέψει».

Η άσκηση δημιουργήθηκε από στο πλαίσιο του Προγράμματος ERASMUS+ HEROINES. Πρόκειται για ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα με στόχο την ενδυνάμωση των γυναικών που είτε ζουν απομονωμένες, είτε αντιμετωπίζουν κάποιες προκλήσεις στην ψυχική υγεία τους ή αποκλεισμούς ή ακόμα και βία λόγω του φύλου τους, ώστε να αναγνωρίσουν και να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους, μέσω της θεραπευτικής γραφής.
Leader: FUNDACION INTRAS, Spain.
Εταίροι: OZARA storitveno in invalidsko podjetje d.o.o. Slovenia, ΕΚΨ Π. Σακελλαρόπουλος, Ελλάδα, Metanoia Institute United Kingdom, Suomen Kirjallisuusterapiayhdistys ry Finland. Διάρκεια: 24 Μήνες (11/2019 – 10/2021).
Το έργο συγχρηματοδοτείται από το Πρόγραμμα ERASMUS + της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Πατήστε εδώ για να δείτε την άσκηση

 

Heroines LogoErasmus co funded logo

ΑΡΘΡΟ: «ΠΟΙΟΣ ΛΥΚΟΣ ΝΙΚΑΕΙ; ΕΚΕΙΝΟΣ ΠΟΥ ΤΑΪΖΕΙΣ…»
Γράφει η Άννα Φούντζουλα - Ψυχολόγος (MSc) – Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια ΕΚΨ Π.Σακελλαρόπουλος
Εν Δελφοίς, Έντυπη Έκδοση, 26 Ιουνίου 2020 και fokidanews.gr

Σύμφωνα με τον Yalom, ψυχίατρο και υπαρξιακό ψυχοθεραπευτή, ο άνθρωπος διέπεται από τέσσερις θεμελιώδεις υπαρξιακές ανησυχίες: Το θάνατο, την ελευθερία, την μοναξιά και την έλλειψη νοήματος. Είναι αξιοσημείωτο πως και οι τέσσερις αυτές ανησυχίες αναδύθηκαν την περίοδο της καραντίνας και του εγκλεισμού και ενόψει του φόβου για τον κορωνοϊό. Ακόμα και η επόμενη μέρα δεν είναι ίδια.
Το κοινωνικοοικονομικό και ψυχολογικό τοπίο είναι τελείως διαφορετικά και τα μέτρα προστασίας και οι αποστάσεις συνεχίζουν να ισχύουν. Ήταν και εξακολουθεί να είναι μία περίοδος κρίσης, μία περίοδος αλλαγών που όπως συμβαίνει σε αυτές τις περιπτώσεις, αξίες και σταθερές κλονίζονται.  

Τι χάσαμε σε αντιδιαστολή με τι κερδίσαμε;

Στους απολογισμούς κάπως έτσι δεν λειτουργούμε; Να ζυγίζουμε τα υπέρ και τα κατά, τι χάνουμε, τι κερδίζουμε, από τις επιλογές και τις αποφάσεις μας, από τις χρονιές που περνάνε, από τις περιόδους κρίσης και αυτά που μας συμβαίνουν. Το ζητούμενο όμως δεν είναι πού γέρνει η ζυγαριά, αλλά πού εμείς επιλέγουμε να ρίξουμε το βάρος. Μπορεί να στερηθήκαμε την ελευθερία σε πολλά επίπεδα, όμως η ουσιαστική έννοια της ελευθερίας είναι ότι καλούμαστε να πάρουμε θέση στο τι στάση κρατάμε απέναντι σε όλα τα προσωπικά, αλλά και κοινωνικά, οικονομικά, περιβαλλοντολογικά γεγονότα της ζωής. 
Κάνοντας τον απολογισμό λοιπόν, όλοι κάτι χάσαμε, μία μορφή απώλειας είτε μικρή, όπως αλλαγή πλάνων για τις διακοπές, είτε μεγάλη όπως απώλεια αγαπημένου προσώπου, απώλεια υλική, συναισθηματική, οικονομική, αξιών ακόμα και δικαιωμάτων με βασικότερη την απώλεια του ελέγχου. Αυτές οι απώλειες όμως έρχονται να φωτίσουν αυτά που τελικά είναι σημαντικά για εμάς, μας κάνουν να επαναπροσδιορίσουμε τις προτεραιότητές μας και να εκτιμήσουμε όσα μπορεί να θεωρούμε δεδομένα. Τέλος, μας φέρνουν αντιμέτωπους με την πραγματικότητα, το ότι δηλαδή η ζωή είναι απρόβλεπτη, ότι υπάρχουν πράγματα που δεν ελέγχουμε και τότε αρχίζουμε να διαχειριζόμαστε το συναίσθημα της ματαίωσης και της αίσθησης ότι χάνουμε κάτι σημαντικό, με αποκορύφωση βέβαια το συναίσθημα του φόβου του θανάτου. 

Αποδοχή του αγνώστου & Εστίαση σε αυτά που ελέγχουμε 

Η συνειδητοποίηση ότι η αβεβαιότητα είναι ένα αναπόφευκτο μέρος της πραγματικότητας δεν είναι εύκολη υπόθεση, μπορεί να λειτουργήσει όμως απελευθερωτικά σε έναν κόσμο όπου δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις και σίγουρες απαντήσεις. Το μόνο σίγουρο είναι ότι μπορούμε να ελέγξουμε κάποια πράγματα στη ζωή, όχι όλα. Και κυρίως μπορούμε να ελέγξουμε το πώς θα αντιδράσουμε εμείς στις διάφορες καταστάσεις και πώς θα επικεντρωθούμε σε αυτά που έχουμε επιλέξει. Όπως αναφέρει ο ψυχίατρος Frankl στο βιβλίο του «Το Νόημα της Ζωής», «τα πάντα μπορεί να χάσει ένας άνθρωπος εκτός από ένα πράγμα, το να επιλέγει τη στάση του απέναντι σε ένα δεδομένο σύνολο περιστάσεων, το να επιλέγει να ακολουθήσει το δικό του δρόμο». 
Είναι σημαντικό όταν αισθανόμαστε αβέβαιοι να δώσουμε χρόνο στον εαυτό μας να επεξεργαστούμε τι συμβαίνει, να αποδεχτούμε όσα νιώθουμε, να συζητήσουμε τις ανησυχίες μας με οικεία πρόσωπα και να μοιραστούμε αυτό τον κοινό παρονομαστή, την ανασφάλεια και το άγχος για το άγνωστο. Αυτή η αποδοχή μπορεί να λειτουργήσει κινητοποιητικά ως προς το να εκμεταλλευτούμε το παρόν κι αυτά που έχουμε. Η ζωή δεν χτίζεται αποκλειστικά πάνω σε σχέδια για το μέλλον, χτίζεται στις εμπειρίες μας, στις επιλογές μας και σε αυτά που αποφασίζουμε και ζούμε στο τώρα. Συχνά έχουμε την ελπίδα για ένα καλύτερο μέλλον και αφήνουμε τις επιθυμίες και τα όνειρά μας για αργότερα, όμως η αλήθεια είναι ότι όσα περισσότερα ανεκπλήρωτα όνειρα έχουμε τόσο περισσότερο φοβόμαστε τις απώλειες και τον θάνατο. Τι πιο πολύτιμο από το να περνάνε τα χρόνια συνειδητά, αναλαμβάνοντας την ευθύνη των επιλογών μας, εξελίσσοντας τους εαυτούς μας σε αυτό που θέλουμε να γίνουμε;

Κλείνοντας, ένας ινδιάνικος μύθος μας διδάσκει τις επιλογές μας για την στάση απέναντι στην ζωή που θέλουμε να έχουμε. 
Ένα βράδυ, ένας γέρος ινδιάνος της φυλής τσερόκι, μίλησε στον εγγονό του για την μάχη που γίνεται μέσα στην ψυχή των ανθρώπων. Είπε: «Γιέ μου, η μάχη γίνεται μεταξύ δύο λύκων, που υπάρχουν μέσα σε όλους μας. Ο ένας είναι το αρνητικό, είναι ο θυμός, η ζήλεια, η θλίψη, η απογοήτευση, η απληστία, η αλαζονεία, η αυτολύπηση, η ενοχή, η προσβολή, η κατωτερότητα, η ματαιοδοξία, η υπεροψία και το εγώ. Ο άλλος είναι το θετικό, είναι η χαρά, η ειρήνη, η αγάπη, η ελπίδα, η ηρεμία, η ταπεινοφροσύνη, η ευγένεια, η φιλανθρωπία, η συμπόνια, η γενναιοδωρία, η αλήθεια, η ευσπλαχνία και η πίστη στο θεό. Ο εγγονός το σκέφτηκε για ένα λεπτό και μετά ρώτησε: «Και ποιος λύκος νικάει;» κι ο γέρος απάντησε «εκείνος που ταΐζεις…». 

Δευτέρα, 22 Ιουνίου 2020 08:03

ΑΡΘΡΟ: Η ΤΗΛΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

AΡΘΡΟ: Η ΤΗΛΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ
Γράφουν: Ιωάννα Καλλία, Ψυχολόγος ΕΚΨ Π. Σακελλαρόπουλος, Βασιλική Πασσάκου, μαθήτρια Α’ Λυκείου, Λυκειακές τάξεις Ερατεινής, Γεώργιος Ρίζος, Εκπαιδευτικός, Φιλόλογος
Εν Δελφοίς, Έντυπη Έκδοση, 19 Ιουνίου 2020 και fokidanews.gr

Η τηλεκπαίδευση αποτελεί ένα ζωντανό και ραγδαία εξελισσόμενο πεδίο εκπαιδευτικής έρευνας. Έχει ως στόχο να δώσει τη δυνατότητα μόρφωσης σε άτομα με αναπηρία, σε άτομα τα οποία εργάζονται και δεν έχουν το χρόνο ή σε άτομα τα οποία βρίσκονται σε απομακρυσμένες περιοχές να παρακολουθήσουν μαθήματα, σε καθηγητές να ανταλλάσσουν απόψεις, σε διάφορες εκπαιδευτικές ομάδες να επικοινωνούν μεταξύ τους, ενώ το τελευταίο χρονικό διάστημα παρακολουθήσαμε την εφαρμογή της λόγω της πανδημίας και στη σχολική κοινότητα.
Το πέρασμα σε μία διαφορετική καθημερινή πρακτική απαίτησε τέτοια σχολική κουλτούρα με την οποία δεν φαίνεται να είναι εξοικειωμένο το ελληνικό σχολείο. Στα μεγάλα θετικά σημεία της τηλεκπαίδευσης πρωταγωνίστησε η εκμηδένιση της απόστασης, ενώ ζητήματα που άπτονται της σημασίας της φυσικής παρουσίας στην σχολική αίθουσα, ελλείψεις στην οργάνωση, αλλά και στην ανισότητα ως προς την πρόσβαση σε τεχνολογικά μέσα ανέδειξαν αδυναμίες του σχεδιασμού.

Για το θέμα αυτό επιλέξαμε να δοθεί η φωνή στους ίδιους τους εκπαιδευτικούς και τους μαθητές. Η παρακάτω αναφορά μαθήτριας και εκπαιδευτικού από το Λύκειο της Ερατεινής μας περιγράφει το βίωμα σε ένα σχολείο του νομού Φωκίδας, εμπεριέχοντας συνάμα συναισθήματα, τα οφέλη της εμπειρίας αυτής, αλλά και απτές καθημερινές δυσκολίες.

«Όλα ξεκίνησαν πριν 3 μήνες, στις 10 Μαρτίου, απόγευμα Τρίτης με το κλείσιμο των σχολείων. Στην συνέχεια ακολούθησε η απαγόρευση της κυκλοφορίας και πριν το καταλάβουμε βρεθήκαμε «φυλακισμένοι» στα ίδια μας τα σπίτια. Κανείς δεν πίστευε ότι τα πράγματα θα έφταναν μέχρι εκεί. Και έτσι ξαφνικά, πράγματα που εμείς οι μαθητές θεωρούσαμε αυτονόητα, όπως η πρόσβαση στα μαθήματα του σχολειού, κατέληξαν λαβύρινθος. Έτσι αναγκαστήκαμε όλοι να προσαρμοστούμε σε μια νέα πραγματικότητα, μακριά από τον φυσικό μας χώρο, το σχολείο, και να γίνει καθημερινότητα μας η τηλεκπαίδευση.

Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση δεν ήταν ιδιαίτερα δύσκολη. Στην πραγματικότητα εξυπηρέτησε πολύ την περιοχή μας, καθώς πολλοί είναι οι μαθητές που αναγκάζονται να διανύουν δεκάδες χιλιόμετρα καθημερινά προκειμένου να βρεθούν στα σχολεία τους. Έτσι, τους δόθηκε η ευκαιρία να μαθαίνουν χωρίς να κάνουν όλον αυτόν τον κόπο. Επιπροσθέτως, με την τηλεκπαίδευση αναπτύχθηκαν νέα μοντέλα και μορφές εκπαίδευσης που θα χρησιμοποιηθούν ως παρακαταθήκη στο μέλλον, με στόχο τον εκσυγχρονισμό και την εξέλιξη της χώρας.

Δυστυχώς όμως, για εμένα, τα μειονεκτήματα της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ήταν περισσότερα από τα πλεονεκτήματα. Πρώτα από όλα η σύνδεση του δικτύου στην περιοχή μας είναι κακή και πολλές φορές ήταν πολύ δύσκολη η επικοινωνία με τους καθηγητές μου. Επιπλέον χάσαμε την βιωματική επαφή και τις συναναστροφές μας με αποτέλεσμα την απομόνωση μας. Το μεγαλύτερο πρόβλημα όμως ήταν το γεγονός πως δεν υπήρχαν ούτε οι απαραίτητες υποδομές, αλλά ούτε και η κατάλληλη οργάνωση.

Αναντίρρητα η κατάσταση που βιώσαμε όλους αυτούς τους τελευταίους μήνες ήταν πρωτόγνωρη. Μπορεί με την μείωση των μετακινήσεων να ξεκουραστήκαμε σωματικά, αλλά ψυχικά η κούραση ήταν μεγαλύτερη από ποτέ και ειδικά για τα παιδιά της τρίτης Λυκείου. Περάσαμε τόσο καιρό ανησυχώντας για το τι θα συμβεί την επόμενη μέρα, αγχωμένοι από την κατάσταση αυτή. Παρ’ όλες τις δυσκολίες όμως η εξ αποστάσεως εκπαίδευση προσέφερε την δυνατότητα, σε όσους μαθητές ενδιαφερθήκαν και διέθεταν τα μέσα, να κρατήσουν μια επαφή με τα σχολεία τους, τους καθηγητές τους και την γνωστική διαδικασία.»

Όπως συχνά αποδεικνύεται η εμπειρία έχει να πει πολλά περισσότερα από θεωρητικές αναφορές και υποθέσεις. Έχουν γραφτεί (και γράφονται) πάρα πολλά για τα θετικά και αρνητικά της τηλεκπαίδευσης. Αν υποθέσουμε ότι ρωτάμε κάθε μαθητή, κάθε εκπαιδευτικό και κάθε σχολική μονάδα, θα έχει και μια διαφορετική οπτική να μας εμπλουτίσει.

Ένα σημαντικό σημείο που θίγεται και αναδεικνύεται από τη συγκεκριμένη μαθήτρια είναι ο ψυχολογικός φόρτος που δύναται να φέρει ο μαθητής/τρια μέσα από τη διαδικασία της τηλεκπαίδευσης. Η προσήλωση στην οθόνη, το πλήθος των πληροφοριών, οι δυσκολίες στη σύνδεση, η απουσία εξωλεκτικών στοιχείων, η έλλειψη απαραίτητου εξοπλισμού σε κάποιες περιπτώσεις, η αγωνία, το στρες φαίνεται να επιβαρύνουν μαθητές και εκπαιδευτικούς και να επιφέρουν ψυχολογική εξάντληση. Ο εντοπισμός του κύριου στρεσογόνου παράγοντα αποτελεί το πρώτο βήμα στη διαχείριση της δυσκολίας. Επίσης η οργάνωση όσων πιστεύουμε ότι μπορούμε να ελέγξουμε μπορεί να βοηθήσει, όπως και τα συχνά διαλείμματα και η σωστή στάση σώματος.

Αναμφισβήτητα, το να μπορεί κάποιος από απόσταση να λαμβάνει πληροφορίες, να εκπαιδεύεται ή να ελέγχει την λειτουργία κάποιου μηχανήματος, είναι πάρα πολύ σημαντικό και διευκολυντικό εργαλείο. Εργαλείο όμως, που είναι δύσκολο να αντικαταστήσει την πληρότητα της προσωπικής επαφής, δηλαδή την επικοινωνία τόσο λεκτικά όσο και εξωλεκτικά. Ως εκ τούτου, μπορούμε να αξιοποιούμε τα θετικά και να επιδιώκεται η κάλυψη των ελλείψεων όσο το δυνατόν περισσότερο. Είναι βοηθητικό να μην δαιμονοποιείται, αλλά να αξιολογείται κάθε φορά για την προσφορά του.

ATHENS VOICE – 20.06.2020

Συνέντευξη του Ψυχίατρου Μιχάλη Βλαστού, στην Athens Voice και τον δημοσιογράφο Βασίλη Βενιζέλο 

Εξακολουθεί και στις μέρες μας να τρομάζει η έννοια και η πραγματικότητα της ψυχικής ασθένειας, παρά το γεγονός ότι τίποτε το ανθρώπινο δεν είναι πρωτοφανές.

Για τη σημασία και τις συμπαραδηλώσεις της μανιώδους παρακολούθησης – εκ μέρους της κοινωνίας μας - της υπόθεσης με την αποτρόπαιη επίθεση με βιτριόλι κατά της 34χρονης Ιωάννας μιλάει σήμερα στην ATHENS VOICE, συνεργάτης της Εταιρείας Κοινωνικής Ψυχιατρικής (ΕΚΨ) «Π. Σακελλαρόπουλος», ο οποίος διευκρινίζει με νόημα ότι τα καίρια συμπεράσματα για την ουσία της υπόθεσης θα εξαγάγουν αποκλειστικά και μόνον οι αρμόδιοι ειδικοί επιστήμονες, οι οποίοι θα εξετάσουν τη δράστρια.

Γιατρέ, γιατί, πιστεύετε, η ελληνική κοινωνία και τα ΜΜΕ παρακολουθούν με τόση ένταση και λεπτομέρεια την υπόθεση της επίθεσης με βιτριόλι κατά της 34χρονης Ιωάννας; Είναι πρωτοφανές το είδος της επίθεσης ή εκδηλώνονται εδώ κάποιες συλλογικές ψυχικές διεργασίες;


Κάθε φορά που συμβαίνει ένα ακραίο γεγονός, ένα μέρος της κοινωνίας το παρακολουθεί, είτε από τους τηλεοπτικούς δέκτες, είτε από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, πλέον, με ένταση, διψώντας για λεπτομέρειες, με κομμένη την ανάσα θα έλεγε κανείς. Στα Μέσα -διαμορφωτές μια κοινής γνώμης- κυριαρχεί υποδορίως η εικόνα, όσο πιο προκλητική είναι τόσο καθίσταται πιο ισχυρή, ακόμα κι αν ελάχιστη σημασία έχει  για την ουσία της ιστορίας. Δείτε για παράδειγμα την επιμονή σε προσωπικές φωτογραφίες της δράστιδος και του θύματος στην συγκεκριμένη υπόθεση. Κινητοποιούνται έτσι συνειδητοί και ασυνείδητοι ψυχικοί μηχανισμοί ταύτισης, επιθετικότητας,  φαντασιώσεις καταστροφής και επιθυμιών εκδίκησης απέναντι σε κάτι σχεδόν ακατανόητο, που δικαιολογημένα στη συνείδηση προκαλεί φόβο και αποστροφή. 

Θα έλεγα ότι οτιδήποτε το ανθρώπινο δεν είναι πρωτοφανές. Το εν λόγω έγκλημα δεν είναι  κάτι συνηθισμένο,  έχει ξανασυμβεί, κάτω από πολύ διαφορετικές περιστάσεις και με άλλα κίνητρα, πριν από μερικά χρόνια, με την επίθεση στην κ. Κούνεβα. Ωστόσο είναι σα να  ξεχάσαμε, και ο τρόπος με τον οποίο τα Μέσα το διαχειρίστηκαν τότε ήταν εντελώς διαφορετικός. Θέλω να πω, ότι πέρα από τα ψυχολογικά κίνητρα των ανθρώπων παρεμβαίνουν και εξωτερικοί μηχανισμοί που επηρεάζουν/διαμορφώνουν σε κάποιο βαθμό,  τελικά, την πρόσληψη και την αντίδραση απέναντι στα συγκλονιστικά πράγματα που πάντα θα συμβαίνουν. Όπως και να έχει ο ψυχολογικός παράγοντας είναι θεμελιώδης.

Φαίνεται ότι η εκδοχή των ψυχικών προβλημάτων για τη δράστιδα δεν βρίσκει ευήκοα ώτα μεταξύ της πλειονότητας της ελληνικής κοινωνίας, η οποία παρακολουθεί αποσβολωμένη. Αυτό οφείλεται στα πραγματικά γεγονότα ή σε προκαταλήψεις εις βάρος των ψυχικών διαταραχών γενικά; 

Η ύπαρξη ψυχικών προβλημάτων και η πιθανή συσχέτιση τους με το έγκλημα, είναι κάτι για το οποίο μπορεί να αποφασίσει μόνο ο ειδικός ψυχίατρος που θα εξετάσει την δράστιδα. Υπ' αυτή την έννοια κάθε κρίση ή απόφανση από εμάς σχετικά με την ψυχική της κατάσταση είναι προβληματική. 

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, δεν νομίζω ότι παίζει κυρίαρχο ρόλο η προκατάληψη έναντι των ψυχικών διαταραχών. Αυτό που συμβαίνει  μοιάζει με ένα φαντασιακό δικαστήριο στο οποίο είμαστε όλοι ένορκοι. Οι τηλεθεατές ακούν περισσότερο αυτά που θέλουν να ακούσουν, ο κυρίαρχος λόγος, ο οποίος διαμεσολαβείται από την εικόνα, συχνά  είναι υπερβολικός, συναισθηματικά φορτισμένος, ενίοτε κανιβαλιστικός. Σα να επιζητείται μια συναισθηματική εκφόρτιση και όχι ενημέρωση και προβληματισμός. Το τραγικό συμβάν, όπως και κάθε παρόμοιο, είναι ιδανικό για μια τέτοια λειτουργία συσκότισης, και αυτό είναι κάτι που μπορεί εκτός των άλλων να δημιουργεί και παρανοήσεις σχετικά με τη φύση της ψυχικής διαταραχής και της σχέσης της με το έγκλημα.  

Φοβάστε κι εσείς ότι η Ψυχική Υγεία θα βγει βαθιά λαβωμένη και ο στιγματισμός των ψυχικών διαταραχών ενδυναμωμένος εκ νέου, μετά από αυτή την τραγική υπόθεση; 


Όχι. Δεν πιστεύω ότι τέτοιες καταστάσεις απειλούν σοβαρά την κατάσταση της Ψυχικής Υγείας, υπάρχουν ευτυχώς κοινωνικά αντισώματα έναντι του στίγματος. Εξακολουθούν ωστόσο να μας ακολουθούν πολλές άλλες επικίνδυνες απειλές που πρέπει να αντιμετωπίσουμε, η πανδημία, για παράδειγμα, με τις συνακόλουθες ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις, η οικονομική κρίση, οι ελλιπείς δομές ψυχικής υγείας και οι ανισότητες στην πρόσβαση σε αυτές, η υποχρηματοδότηση ή και η οργάνωση των δημόσιων υπηρεσιών, η αργή πορεία της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, όλα αυτά  είναι μερικά από τα φλέγοντα ζητήματα της Ψυχικής Υγείας. 

Τελικά, γιατρέ, μπορούμε να πούμε ότι ο στιγματισμός των ψυχικών διαταραχών είναι αυτός ο οποίος σκοτώνει συχνά και όχι η ίδια η ψυχική διαταραχή; Με την έννοια ότι φαίνεται πως ο στιγματισμός οδηγεί σε υποδιάγνωση των ψυχικών διαταραχών και σε απόσταση από τους επαγγελματίες Ψυχικής Υγείας… 

Σκοτώνει, είναι μία φορτισμένη, βαριά λέξη. Φυσικά η κυρίαρχη αντίληψη της κοινωνίας για τις ψυχικές διαταραχές επηρεάζει, σε ένα βαθμό, την πρόσβαση στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας, ωστόσο η προσβασιμότητα εμποδίζεται περισσότερο στην πραγματικότητα  από την έλλειψη δημόσιων δομών όπως ανέφερα προηγουμένως. Εάν χρειαστείτε να δείτε έναν ψυχίατρο ή ψυχολόγο για κάποιο πρόβλημα σας σε δημόσιο πλαίσιο μπορεί, σε όχι λίγες περιπτώσεις, να περάσουν μήνες μέχρι το πρώτο ραντεβού, ας μη μιλήσουμε για τη δυνατότητα ψυχοθεραπείας. Τα κοινοτικά κέντρα ψυχικής υγείας είναι πολύ λιγότερα από όσα χρειαζόμαστε, οι ψυχιατρικές κλινικές ασφυκτιούν. Άρα, η απόσταση από τους ειδικούς που λέτε, οφείλεται στην πραγματικότητα πολύ λιγότερο στο στίγμα της ψυχικής νόσου.

Πόσο έχει προχωρήσει στην κοινωνία μας ο αποστιγματισμός των ψυχικών διαταραχών, με αφορμή την πολυετή, και εν πολλοίς όχι επιτυχή, ψυχιατρική μεταρρύθμιση στη χώρα μας; Έχουμε πολύ δρόμο μπροστά μας; 


Κατά τη γνώμη μου έχουν γίνει σημαντικά βήματα στην κατεύθυνση αυτή, εννοώ στον αποστιγματισμό  των ψυχικών διαταραχών. Τις τελευταίες δεκαετίες, χάρη και στα κουτσά έστω βήματα της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, τις προσπάθειες που κατέβαλλαν σημαίνοντες άνθρωποι αλλά, εξίσου, αν όχι πιο πολύ, και οι άσημοι εργαζόμενοι στην ψυχική υγεία τα πράγματα είναι καλύτερα. Δεν είναι ντροπή σήμερα να κάνει κανείς ψυχοθεραπεία, να λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή, να ζει σε προστατευόμενο πλαίσιο, αντιθέτως.

Αλλάζει όμως παράλληλα και η στάση της κοινωνίας απέναντι στους ασθενείς, η αποδοχή και η φροντίδα όσων χρειάζονται στήριξη σε πολλαπλά επίπεδα, και όλα αυτά μέσα στην κοινότητα, στη γειτονιά και όχι στο ασυλικό περιβάλλον της εγκατάλειψης. Αυτή η αλλαγή  ακολουθεί τους γενικότερους κοινωνικούς μετασχηματισμούς, και στο βαθμό που αυτοί  συμβαίνουν. Ιδιαίτερα σημαντική στο επίπεδο του Κράτους  είναι η πολιτική μείωσης των διακρίσεων και προστασίας των δικαιωμάτων των ευάλωτων ομάδων, των περιθωριοποιημένων, όχι με ευχολόγια αλλά στην πράξη. Ακόμη και τα Μέσα  Ενημέρωσης έχουν παίξει σημαντικό ρόλο στη διαδικασία αποστιγματοποίησης, μην ξεχνάμε τα συγκλονιστικά ρεπορτάζ τη δεκαετία του ‘80 για το ψυχιατρείο της Λέρου, την ευαισθητοποίηση της κοινωνίας και την επίδραση στην Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση που ακολούθησε. Όλα τα πράγματα όπως και εμείς οι ίδιοι μπορούμε να λειτουργούμε τελικά με διάφορους τρόπους, κρατάμε διπλά βιβλία.

Να είμαστε αισιόδοξοι; Αποστιγματίζεται η ψυχική διαταραχή, στην πραγματικότητα, ή θα ζούμε πάντα με έναν σοβαρό βαθμό φόβου και αποστροφής και στίγματος για τα νοσήματα της Ψυχικής Υγείας;


Ούτε αισιόδοξοι, ούτε απαισιόδοξοι, θα έλεγα πως  το ποτήρι είναι μισό. Αλλαγές θα συνεχίζουν να συμβαίνουν ακόμα και ερήμην μας, όχι βέβαια μόνο προς μία κατεύθυνση και αυτές θα ακολουθούν την τροχιά της κοινωνικών αλλαγών. Η έννοια της ψυχικής ασθένειας εξακολουθεί να τρομάζει, και ίσως πάντα θα τρομάζει σε έναν βαθμό, άλλωστε οι ασθένειες, όχι μόνο οι ψυχικές, αποτελούν εξ' ορισμού κάτι που δεν το επιθυμεί κανείς. Στο μέτρο που το κάθε στίγμα αντανακλά προβολές ενδόμυχων φόβων, θα βρίσκει το δρόμο μιας επιστροφής. Η επίπτωση αυτή θα μετριάζεται όσο προχωρά  η υποκειμενική συνειδητοποίηση της φύσης και των ενστίκτων μας και ο βαθμός ανοχής και σεβασμού στη διαφορετικότητα. Ο δρόμος είναι μακρύς, διαρκής, και κάποτε με αναστροφές.

Πηγή: https://www.athensvoice.gr/life/health/657139_mihalis-vlastos-i-ennoia-tis-psyhikis-astheneias-skotonei»

 

Η Αξία της Θεραπευτικής Γραφής την Περίοδο της Πανδημίας

Της Παναγιώτας Φίτσιου, Ψυχολόγου MSc, Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής Π. Σακελλαρόπουλος

Είναι κοινός τόπος ότι η πανδημία του κορονοϊού προκαλεί την ανάδυση συναισθημάτων φόβου, άγχους, αγωνίας, αβεβαιότητας, απώλειας ελέγχου στην καθημερινή μας ζωή. Τα συναισθήματα αυτά είναι πιο έντονα στις ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού αλλά και στους φροντιστές τους. Η αναγκαστική απομόνωση εντείνει αυτά τα συναισθήματα και προκαλεί επιπλέον το συναίσθημα της μοναξιάς, της αβοηθησιάς, της απελπισίας.

Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε με όρους τραύματος και δραματικά αντίξοων εμπειριών ζωής, στις οποίες οι άνθρωποι, ανάλογα με το ψυχικό τους δυναμικό, προσωπικές εφεδρείες, και ανάλογα με τα υποστηρικτικά τους συστήματα, αντιδρούν με διαφορετικό τρόπο.

Το ζητούμενο είναι με ποιον τρόπο, μέσα από την προσωπική υποστήριξη, την υποστήριξη του ειδικού αν χρειάζεται, την κοινωνική υποστήριξη, θα μπορέσουν οι άνθρωποι να κινητοποιήσουν τις δυνάμεις τους, να κρατήσουν την ψυχική τους ανθεκτικότητα μέσα σε αυτές (ή από αυτές) τις δραματικά αντίξοες συνθήκες, να μην καταρρεύσουν.

Εμείς που εργαζόμαστε ως θεραπευτές, βασιζόμενοι στην εκπαίδευσή μας και στις προσωπικές μας εφεδρείες προσπαθούμε να κινητοποιήσουμε αυτές τις δυνάμεις ανθεκτικότητας στους ανθρώπους, ενώ παράλληλα συμβάλουμε στην κινητοποίηση των δικτύων κοινωνικής υποστήριξης, ιδίως για τους πιο ευάλωτους. Γιατί γνωρίζουμε ότι μπορεί ένα πανδημικό φαινόμενο να απειλεί την σωματική και ψυχική μας υγεία, αλλά υπάρχουν ενδημικά και εγγενή χαρακτηριστικά στους ανθρώπους που μπορούν να λειτουργήσουν προστατευτικά: το να συνδέεσαι με τον εσωτερικό σου κόσμο και τα συναισθήματά σου, να κινητοποιείς τις εφεδρείες σου, το να συνδέεσαι με τους ανθρώπους και τους πόρους της κοινότητας που σε περιβάλλει.

Καθώς έγραφα αυτές τις σκέψεις, ήρθε στο μυαλό μου η φράση του Freud: όπου και να πήγα βρήκα πως ένας ποιητής είχε ήδη φτάσει εκεί.

Σε αυτή τη βάση θα ήθελα να παραθέσω κάποιες σκέψεις, ίσως ξεκινώντας από την σύνδεση μεταξύ «Ομιλούσας Θεραπείας/Talking Cure» (Freud) και «Θεραπευτικής Γραφής ή Θεραπεία μέσω Γραφής/Writing Cure» (Bracher)[1].

Στο άρθρο της C. Ackerman’s (2020)[2] αναφέρεται πως αρκετοί συγγραφείς συμφωνούν ότι η θεραπευτική γραφή έχει ένα σημαντικό θεραπευτικό αποτέλεσμα για τα άτομα που έχουν εκτεθεί σε τραυματικά ή ακραία στρεσσογόνα γεγονότα (Baikie & Wilhelm, 2005)[3] , όπως επίσης βοηθάει τα άτομα να δώσουν ένα νόημα στην εμπειρία τους ή να δουν κάποια θετική πλευρά στις πιο αντίξοες εμπειρίες (Murray, 2002).[4]

Μια ανάλογη άποψη δημοσιεύσει και η Δ. Διδαγγέλου στο άρθρο της “Writing as a therapy method”[5]. Κάνει αναφορά στoν συγγραφέα I. Progoff (1992)[6] και στην μέθοδό του “Intensive Journal”, όπου ο συγγραφέας περιγράφει πως ότι οι άνθρωποι που περνάνε μια δύσκολη και επώδυνη περίοδο στη ζωή τους μπορούν να βρουν μέσα τους περισσότερες δυνάμεις και δυνατότητα ενδοσκόπησης (ανάμεσα στα άλλα που αναφέρει) μέσω της συγγραφής από αυτό που περίμεναν. Παρόμοια αναφορά παραθέτει η κ. Διδαγγέλου και για την άποψη του Dr. James Pennebaker (2004)[7] για τα οφέλη της θεραπευτικής γραφής ως τρόπου συναισθηματικής έκφρασης ως προς το να δώσει το άτομο ένα νόημα στην τραυματική του εμπειρία.

Η G. Bolton (1999)[8] υποστηρίζει ότι η Γραφή είναι ένας μαλακός τρόπος να αντιμετωπίσεις αυτό που έχεις να αντιμετωπίσεις. Και ότι μπορεί να παραμείνει ένας προσωπικός τρόπος μέχρι να αποφασίσεις να το μοιραστείς.

Δεν ξέρω αν υπάρχουν μαλακοί τρόποι να αντιμετωπίσουμε μια σκληρή και τραυματική πραγματικότητα, αλλά ο καλύτερος τρόπος είναι να προσπαθήσουμε να φροντίσουμε με τρυφερό τρόπο τον εαυτό μας και τους γύρω μας, αλλά και να αφεθούμε να μας φροντίσουν, να μοιραστούμε.

Τέλος, θα πρότεινα μια απλή άσκηση. Ας ορίσουμε μια μέρα την εβδομάδα που θα την ονομάσουμε «τα καλά και τα κακά νέα». Πιο πριν θα έχουμε δημιουργήσει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ένα γκρουπ με λίγους καλούς φίλους/φίλες. Καθένας/Καθεμιά από εμάς μέσα στην εβδομάδα θα πειραματίζεται γράφοντας ώσπου να επιλέξει το πιο αντιπροσωπευτικό γραπτό που εκφράζει καλύτερα την εβδομάδα του/της. Ο καθένας/καθεμία θα γράφει όπως και όποτε θέλει. Αλλά τελικά θα επιλέξει ένα μόνο γραπτό να μοιραστεί. Βεβαίως ο καθένας/καθεμία θα έχει την επιλογή να μην μοιραστεί ένα γραπτό αν δεν θέλει την συγκεκριμένη στιγμή. Την προκαθορισμένη μέρα ο καθένας/καθεμία θα γράφει στο γκρουπ αυτό που θα επιλέξει να μοιραστεί: το καλό νέο της βδομάδας, το κακό νέο της βδομάδας, ή και τα δυο ή τίποτα. Θα ορίσουμε έναν χρόνο που θα συζητάμε για όσα γράψαμε, όποιος επιθυμεί, ή θα επιλέγουμε από κοινού οι φίλοι ποιος/ποια θα έχει προτεραιότητα, ή το έχει περισσότερο ανάγκη…

Μα αυτό δεν κάνουν πάντα οι φίλοι; Απλά αυτήν την περίοδο που δεν μπορούμε να συναντηθούμε από κοντά, θα το κάνουμε χρησιμοποιώντας την γραφή…

Αυτή την περίοδο που το φυσικό άγγιγμα είναι εν πολλοίς απαγορευμένο, οι λέξεις μπορούν να μας βοηθήσουν να εκφράσουμε αυτό που νιώθουμε και να έρθουμε σε επαφή με τους άλλους. Ας είναι το χαρτί και το μολύβι μας ο μεταβατικός χώρος που μπορούμε να συναντήσουμε τον εαυτό μας και τους άλλους.

Λίγα λόγια για το Πρόγραμμα ERASMUS + Heroines: Empowerment of women with mental illness living in rural areas through writing therapy

H Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής Π. Σακελλαρόπουλος, συμμετέχει ως εταίρος στο Πρόγραμμα ERASMUS + HEROINES: Empowerment of women with mental illness living in rural areas through writing therapy.
Το πρόγραμμα HEROINES είναι ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα με στόχο την ενδυνάμωση των γυναικών που είτε ζουν απομονωμένες, είτε αντιμετωπίζουν κάποιες προκλήσεις στην ψυχική υγεία τους ή αποκλεισμούς ή ακόμα και βία λόγω του φύλου τους, ώστε να αναγνωρίσουν και να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους.
Leader: FUNDACION INTRAS, Spain.Εταίροι: OZARA storitveno in invalidsko podjetje d.o.o. Slovenia, ΕΚΨ Π. Σακελλαρόπουλος, Ελλάδα, Metanoia Institute United Kingdom, Suomen Kirjallisuusterapiayhdistys ry Finland. Διάρκεια: 24 Μήνες (11/2019 – 10/2021).

Το έργο συγχρηματοδοτείται από το Πρόγραμμα ERASMUS + της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

 

[1] Bracher Μ. (1999), The Writing Cure: Psychoanalysis Composition and the Aims of Education, Southern Illinois U.P.

[2] C. Ackerman (2020), Writing Therapy: Using A Pen and Paper to Enhance Personal Growth, retrieved from https://positivepsychology.com/writing-therapy/

[3] Baikie, K. A., & Wilhelm, K. (2005). Emotional and physical health benefits of expressive writing. Advances in Psychiatric Treatment 11, 338-346. doi:10.1192/apt.11.5.338

These thoughts and reference to writer are expressed in C. Ackerman’s (2020) article Writing Therapy: Using A Pen and Paper to Enhance Personal Growth, retrieved from https://positivepsychology.com/writing-therapy/

[4] Murray, B. (2002). Writing to heal. Retrieved from https://www.apa.org/monitor/jun02/writing

These thoughts and reference to writer are expressed in C. Ackerman’s (2020) article Writing Therapy: Using A Pen and Paper to Enhance Personal Growth, retrieved from https://positivepsychology.com/writing-therapy/

[5] Dimitra Didangelou, Writing as a Therapy Method https://expressingmyself.org/writing-as-a-therapy-method/

[6] Progoff, I. (1992). At a Journal Workshop. New York: Tarcher.

[7] Pennebaker, J.W.. (2004). Writing to heal: A guided journal for recovering from trauma and emotional upheaval. Oakland CA: New Harbinger Publications.

[8] Bolton G. (1999), The Therapeutic Potential of Creative Writing. Writing Myself, Jessica Kingsley Publishers London and Philadelphia

 

 

AΡΘΡΟ: ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΟ ΡΥΘΜΟ ΖΩΗΣ ΓΟΝΕΩΝ-ΠΑΙΔΙΩΝ: 5 «ΚΛΕΙΔΙΑ» ΓΙΑ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ
Εν Δελφοίς, Έντυπη Έκδοση, 12 Ιουνίου 2020 και fokidanews.gr
Γράφει η Αργυρώ Χατζηπέτρου, Ειδική Παιδαγωγός, Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής Π. Σακελλαρόπουλος

Ο κορονοϊός COVID-19 εμφανίστηκε ξαφνικά στη ζωή μας και άλλαξε ριζικά την καθημερινότητα που είχαμε συνηθίσει. Η απόφαση για εφαρμογή περιοριστικών μέτρων σε παγκόσμιο επίπεδο έφερε μια νέα πραγματικότητα στην οποία υπήρξε κρίση σε όλους τους τομείς της καθημερινότητας, επηρεάζοντας εξίσου μικρούς και μεγάλους.

Η περίοδος της καραντίνας, ωστόσο, μπορεί να μην ήταν μια ευχάριστη περίοδος για την κάθε οικογένεια στο σύνολό της, αλλά και για το κάθε άτομο ξεχωριστά. Η περίοδος αυτή σίγουρα δεν ήταν μια περίοδος όπου οι γονείς είχαν χρόνο για «διακοπές» με τα παιδιά τους. Αντιθέτως, ήταν μια απαιτητική περίοδος για εκείνους, διότι έπρεπε να διαχειριστούν τόσο την αγωνία και το άγχος τους όσο και των παιδιών τους, διαφυλάσσοντας παράλληλα ό, τι μπορούσαν από την προηγούμενη καθημερινότητα της οικογένειας τους.

Τι όμως βοήθησε την προσαρμογή μιας οικογένειας το διάστημα αυτό;

Πέντε παράγοντες που φαίνεται ότι συνέβαλαν θετικά είναι οι εξής:

Φροντίδα εαυτού: Το διάστημα αυτό υπήρξε η εσφαλμένη εντύπωση πως όσο πιο μικρό είναι το παιδί, τόσο πιο «ανώδυνα» θα περάσει την περίοδο της καραντίνας. Όμως τα παιδιά, ανεξαρτήτως ηλικίας, είναι πιο ευαίσθητα, κατανοούν τη ψυχολογία των γονέων τους και επηρεάζονται από αυτήν. Για αυτό οι γονείς χρειάζεται να παραμένουν ψύχραιμοι και να αφιερώνουν χρόνο στον εαυτό τους, ώστε να επεξεργάζονται πρώτα τα δικά τους συναισθήματα.

Επιπλέον, η διατήρηση του προσωπικού «χώρου» και χρόνου για κάθε μέλος της οικογένειας ξεχωριστά, αλλά και ο σεβασμός της ανάγκης αυτής από τα υπόλοιπα μέλη της, είναι μια ανάγκη που προϋπήρχε και συνεχίζει να υπάρχει, ώστε να εξασφαλίζει την εύρυθμη λειτουργία και συμβίωση της οικογένειας.

Διαθεσιμότητα: Σε ανάλογες περιστάσεις οι γονείς προτείνεται να παρέχουν ειλικρινή στήριξη στα παιδιά τους. Ακόμη και αν δε γνωρίζουν ή δε θεωρούν ότι γνωρίζουν την «καλύτερη» απάντηση στα ερωτήματα των παιδιών τους, το να εξηγήσουν με απλά λόγια την κατάσταση, να συζητήσουν με ειλικρίνεια μαζί τους και να ακούσουν προσεχτικά ή να δεχτούν με ψυχραιμία οποιαδήποτε αντίδρασή τους, δείχνοντας πραγματικά διαθέσιμοι για εκείνα, είναι αρκετό ώστε να τους παρέχουν την συναισθηματική ασφάλεια που χρειάζονται.

Ρουτίνα: Η ρουτίνα κάθε ανθρώπου είναι μια συνήθεια που παρέχει επίσης ασφάλεια στην καθημερινότητα του. Για αυτό το λόγο προτείνεται η διατήρηση της ημερήσιας ρουτίνας του κάθε ατόμου, αλλά και της κάθε οικογένειας (π.χ. πρωινό ξύπνημα, ωράρια φαγητού – ύπνου, ετοιμασία παιδιών κ.α.) στο βαθμό που είναι εφικτό, ώστε μετά την περίοδο της κάθε κρίσης ή αλλαγής, η επιστροφή στην καθημερινότητα να είναι όσο γίνεται πιο ομαλή. Σε περίπτωση όμως που δεν μπορεί να διατηρηθεί η προϋπάρχουσα ρουτίνα, τότε χρειάζεται η δημιουργία μιας νέας, έστω και προσωρινής, διότι με αυτό τον τρόπο η οικογένεια και κάθε μέλος της μπορεί να λειτουργήσει πιο οργανωμένα και ήρεμα.

Η διατήρηση ή η δημιουργία μιας προσωρινής ρουτίνας κρίνεται εξίσου σημαντική και αναγκαία σε οικογένειες με παιδιά με διαταραχή ή σύνδρομο, διότι με αυτό τον τρόπο νιώθουν πιο ήρεμα και ασφαλή και γενικώς είναι μια συνήθεια που τα βοηθάει ώστε να μπορούν να ανταπεξέρχονται στις απαιτήσεις της καθημερινότητας τους. Ακόμη και αν οι ξαφνικές αυτές αλλαγές στη ρουτίνα μπορεί να οδηγήσουν αρχικώς σε ανεπιθύμητες συμπεριφορές, η προσαρμογή σε μια νέα θα κατευνάσει σταδιακά τις συμπεριφορές αυτές και θα παρέχει εκ νέου ηρεμία και ασφάλεια τόσο στο παιδί, όσο και στην οικογένεια του.

Τεχνολογία: Οι αλλαγές στην εργασία και στη μάθηση ήταν εξίσου ριζικές, διότι σημαντικό ποσοστό των γονέων χρειάστηκε να δουλέψει εξ αποστάσεως και η πλειοψηφία των μαθητών κλήθηκε να εκπαιδευτεί επίσης με αυτό τον τρόπο. Η πρακτική προετοιμασία, η διαχείριση και η οργάνωση του χώρου και του χρόνου, καθώς και η αξιοποίηση των ηλεκτρονικών μέσων και του διαδικτύου εξυπηρέτησαν τις παραπάνω ανάγκες, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα την ανάγκη για εξοικείωση και εκπαίδευση γύρω από την τεχνολογία, η οποία φαίνεται ότι θα αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας μας από εδώ και στο εξής.

Ευελιξία: Η ευελιξία ήταν βοηθητικό χαρακτηριστικό της περιόδου αυτής. Οι οικογένειες είχαν την ευκαιρία να οργανώσουν το πρόγραμμά τους έτσι ώστε να περάσουν περισσότερο κοινό χρόνο κάνοντας διάφορες δραστηριότητες, να χαλαρώσουν, να αναζητήσουν νέες ασχολίες ή hobbies, να έρθουν πιο κοντά στη φύση και γενικώς να κάνουν πράγματα που προηγουμένως δεν είχαν τον χρόνο ή την ευκαιρία, εντάσσοντας παράλληλα σε αυτό τις επαγγελματικές και εκπαιδευτικές υποχρεώσεις τους.

Κάθε τέτοια απρόσμενη και αναπόφευκτη αλλαγή ή κατάσταση λοιπόν δε παύει να είναι απλώς μια νέα εμπειρία. Για αυτό ο καθένας από εμάς είναι καλό να αποκομίσει από αυτή την εμπειρία ό,τι θεωρεί πως μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα ζωής και την καθημερινότητα του. Άλλωστε η κάθε αλλαγή, θετική ή αρνητική, είναι συνυφασμένη με την ζωή και ειδικά οι γονείς λειτουργώντας κυρίως ως «καθρέφτης», καλούνται από πολύ νωρίς να διδάξουν στα παιδιά τους το «μάθημα» αυτό της προσαρμογής στις αλλαγές, βοηθώντας με αυτό τον τρόπο να ενδυναμωθούν τα παιδιά τους, ώστε να τις αντιμετωπίσουν.

Ενισχύω την ψυχική μου ανθεκτικότητα κατασκευάζοντας Mandala «Ο ιερός κύκλος»

Αντιμετωπίζετε υψηλά επίπεδα στρες; Νιώθετε συχνά αποπροσανατολισμένοι ή χαμένοι σε αρνητικά συναισθήματα;
Η Εικαστική θεραπεία (art therapy) διαθέτει εργαλεία που μπορούν να μας προσφέρουν τρόπους αυτοβοήθειας, και να ενισχύσουν την ψυχική μας ανθεκτικότητα.
Ένας από αυτούς είναι η κατασκευή ενός Mandala.
Στα Σανσκριτικά η λέξη mandala σημαίνει «ιερός κύκλος» και συναντάται στην Ανατολή (Ινδουισμός, Βουδισμός). Βασικά του στοιχεία: ομόκεντρα  γεωμετρικά σχήματα  -κύκλος, τετράγωνο, οκτάγωνο- τα οποία χρησιμοποιούνται για ενδοσκόπηση και αυτοσυγκέντρωση.  
Ο Γιούνγκ  πίστευε ότι τα mandala σχετίζονται με την ενοποίηση των αντιθέτων, χρησίμευαν ως εκφράσεις του εαυτού και εκπροσωπούσαν την ολική προσωπικότητα του ατόμου.  Η εμφάνιση τους σε αυθόρμητες εικόνες ή όνειρα είναι ένδειξη κίνησης προς αυτό που ο Γιουνγκ ονόμαζε εξατομίκευση ή «αυτοπραγμάτωση».
Δείτε παρακάτω ποια υλικά θα χρειαστείτε για να κατασκευάσετε το δικό σας mandala και να χαλαρώσετε με έναν δημιουργικό τρόπο.
Θα χρειαστείτε:  Λευκό και μαύρο χαρτί, λαδοπαστέλ, κιμωλίες, μαρκαδόρους, ξυλομπογιές, χάρακα, διαβήτη, ένα πιάτο.
Οδηγίες:
1. Πάνω στο χαρτί χρησιμοποιήστε το πιάτο ή τον διαβήτη για να κάνετε ένα κύκλο. Μπορείτε να σχεδιάσετε τον κύκλο και με το χέρι.
2. Με τα υλικά που επιλέξατε γεμίστε τον κύκλο με όποιο τρόπο θέλετε με χρώματα, γραμμές, μορφές.
3. Όταν τελειώσει το σχέδιο ή τα σχέδια κρεμάστε τα, δείτε τα, δώστε τίτλο, γράψτε κάτι για αυτό.
Άλλες ιδέες: Μπορείτε να σχεδιάσετε mandala σε μικρά αυτοκόλλητα χαρτάκια. Mandala μπορούμε να κατασκευάσουμε και σε εξωτερικό χώρο με στοιχεία της φύσης.

O «Ιερός κύκλος» - Mandala είναι ένα από τα εργαλεία – τρόπους για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας που προωθεί το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα  Erasmus + ‘Breakthrough for Resilience: People, Places and Communities’ - Ανακαλύπτοντας την Ανθεκτικότητα: Άνθρωποι, Τόποι και Κοινότητες, στο οποίο η Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής Π. Σακελλαρόπουλος, συμμετέχει ως εταίρος.
Τέσσερις οργανισμοί από 4 χώρες: Ηνωμένο Βασίλειο, Σουηδία, Ιταλία, Ελλάδα συνεργάζονται για να δημιουργήσουν και να ανταλλάξουν εργαλεία και μεθόδους για το χτίσιμο της ανθεκτικότητας στους Ανθρώπους, τους Τόπους και τις Κοινότητες.

Ως ανθεκτικότητα ορίζεται η δυναμική διαδικασία της θετικής προσαρμογής, παρά την ύπαρξη δύσκολων και αντίξοων συνθηκών και παρά την έκθεση σε παράγοντες επικινδυνότητας.
Το έργο συγχρηματοδοτείται από το Πρόγραμμα Erasmus+ της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

LOGO Resilience FinalErasmus co funded logo

AΡΘΡΟ: Καλλιεργώ την ψυχική μου ανθεκτικότητα μέσα από την επαφή μου με το φυσικό περιβάλλον

Γράφουν οι Ιωάννα Ταρασίδου - Βιολόγος, Γεωργία Γεωργίου - Δασοπόνος, Δέσποινα Παπαϊωάννου - Ψυχολόγος, Εικαστική Ψυχοθεραπεύτρια, συνεργάτες της ΕΚΨ Π. Σακελλαρόπουλος


Εν Δελφοίς έντυπη έκδοση 5 Ιουνίου 2020 και fokidanews.gr

 

Σε στρεσογόνες εποχές σαν κι αυτή που περάσαμε και περνάμε λόγω της πανδημίας του κορωνοϊού αντιλαμβανόμαστε τις ιδιαίτερα σημαντικές επιπτώσεις που έχει η ψυχική ισορροπία και ανθεκτικότητα στη ζωή μας.

Ως ψυχική ανθεκτικότητα ορίζεται η δυναμική διαδικασία της θετικής προσαρμογής, παρά την ύπαρξη δύσκολων και αντίξοων συνθηκών και παρά την έκθεση σε παράγοντες επικινδυνότητας.

Το διάστημα αυτό, αναγκαστήκαμε να απομακρυνθούμε φυσικά ο ένας από τον άλλο και βρήκαμε διέξοδο στη φύση. Συχνές βόλτες στη φύση, περπάτημα ή πεζοπορία, βόλτα με το ποδήλατο, φροντίδα του κήπου ή των φυτών μας στο μπαλκόνι, παρέα με τα κατοικίδια μας.

Ο καθαρός αέρας, το φυσικό φως του ήλιου, οι μυρωδιές και οι ήχοι της φύσης αφυπνίζουν τις αισθήσεις. Η εγγενής μας τάση, πρωταρχικά καθορισμένη από το DNA μας, είναι να συνυπάρχουμε, να εξελισσόμαστε και να αλληλοεπιδρούμε συνεχώς με την «γεννήτορα» και «τροφό» μας, τη Φύση. Ο άνθρωπος είναι μέρος του οικοσυστήματος. Δεν μπορούμε να ζήσουμε μόνοι μας, χωρίς την ποικιλία των οργανισμών γύρω μας. Το οικοσύστημα μας παρέχει: νερό, ρούχα, υγεία, τροφή, φάρμακα, κατοικία, ενέργεια, ομορφιά, έμπνευση, καθαριότητα, πολιτισμό. Η φύση είναι το σπίτι μας.

Στην φύση, νιώθουμε πιο «ζωντανοί», ενεργοποιημένοι, αναζωογονημένοι.

Οι επιστημονικές έρευνες το επιβεβαιώνουν: βελτίωση της διάθεσης, της γνωστικής απόδοσης, αύξηση της δημιουργικότητας και της δυνατότητας επίλυσης προβλημάτων. Μείωση του στρες, της επιθετικότητας, της κατάθλιψης. Βελτίωση της βραχυπρόθεσμης μνήμης. Eνίσχυση της αυτοπεποίθησης με «πράσινη άσκηση» δηλ. δραστηριότητες στη φύση όπως: κηπουρική, περπάτημα, ποδηλασία, κωπηλασία, ψάρεμα. Υποχώρηση των συμπτωμάτων της άνοιας με την ύπαρξη κήπων στις κλινικές. Σταμάτημα των αρνητικών σκέψεων, δημιουργία θετικών συναισθημάτων όπως χαρά, έκπληξη, ικανοποίηση, περιέργεια.

Μια βόλτα στη φύση με τα πόδια ή το ποδήλατο βοηθά στην ψυχολογική ρύθμιση, δηλ. την αποσυμπίεση και αποφόρτιση από τον συναισθηματικό κόπο της ημέρας και την δυνατότητα καλύτερης αντίληψης των πραγμάτων. Επιπλέον, καλλιεργεί το αίσθημα του «ανήκειν» και την αίσθηση της οικουμενικότητας.
Σημαντική είναι η επίδραση της φύσης και για τους λήπτες υπηρεσιών ψυχικής υγείας, για τα άτομα με διαταραχή ελλειμματικής προσοχής – υπερκινητικότητας, καθώς και για όσους αντιμετωπίσουν προβλήματα αναπνευστικά και καρδιαγγειακά.

Ακόμη και στην πόλη, πάντα υπάρχει ένα κομμάτι φύσης κοντά, αν παρατηρήσουμε προσεκτικά. Ένα δέντρο στη στάση, ένα πουλί που πετάει μπροστά σας, ένα μικρό φυτό στο πεζοδρόμιο. Αφιερώστε μια στιγμή για να συνδεθείτε μαζί του και για να το εκτιμήσετε.

Στην επανεκκίνηση ας κρατήσουμε την σύνδεση με την φύση. Είμαστε ένα κομμάτι-τμήμα του οικοσυστήματος και οι δράσεις μας δεν θα πρέπει να θέσουν σε κίνδυνο την ισορροπία του. Τα οικοσυστήματα κινδυνεύουν από: κλιματική αλλαγή, αποψίλωση δασών, εντατική καλλιέργεια, υπερβόσκηση, υπεραλίευση, βιομηχανίες, εξάπλωση πόλεων, ρύπανση, πυρκαγιές, αυτοκινητόδρομους, παράνομο κυνήγι και εμπόριο, είδη εισβολείς, ευτροφισμό.

Όταν διαταράσσουμε την ισορροπία των οικοσυστημάτων –είτε με τις δράσεις μας είτε με την ανοχή μας- τότε η ανισορροπία επιστρέφει στους ανθρώπους με διάφορες μορφές φυσικών καταστροφών (πυρκαγιές, ερημοποίηση, απειλητικά καιρικά φαινόμενα, πλημμύρες, αφανισμός ειδών, εμφάνιση άγνωστων ιών κ.α.).

Μήπως είναι καιρός να φροντίσουμε για την ανθεκτικότητα της φύσης; Να σεβαστούμε το φυσικό περιβάλλον και να το προστατέψουμε;

Με την ανακάλυψη μεθόδων και τρόπων που ενισχύουν την ανθεκτικότητα των ανθρώπων, της φύσης και των κοινοτήτων ασχολείται το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Erasmus + Breakthrough for Resilience: People, Places and Communities - Ανακαλύπτοντας την Ανθεκτικότητα: Άνθρωποι, Τόποι και Κοινότητες, στο οποίο η Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής Π. Σακελλαρόπουλος, Δομή Φωκίδας εκπροσωπεί την Ελλάδα.

Δύο χρόνια, τέσσερις οργανισμοί από 4 χώρες: Ηνωμένο Βασίλειο, Σουηδία, Ιταλία, Ελλάδα θα συνεργαστούν για την ανακάλυψη και καλλιέργεια της ανθεκτικότητας.

Μαζί, δίπλα στην ΕΚΨ, προς το παρόν, εννέα φορείς της Φωκίδας συνεργάζονται, σε αυτό το ταξίδι εξερεύνησης της ανθεκτικότητας.

 

LOGO Resilience FinalErasmus co funded logo

H σημασία των κοινωνικών συνεταιρισμών σε περιόδους κρίσης

Σε ανακοίνωσή της, η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ) υπογραμμίζει ότι σε περιόδους κρίσης, οι αξίες της συνεργασίας και της αλληλεγγύης είναι ιδιαίτερα σημαντικές και επισημαίνει τη σημαντική συμβολή των κοινωνικών συνεταιρισμών και επιχειρήσεων, οι οποίες και βασίζουν τη λειτουργία τους πάνω σε αυτές τις αξίες, στην ανάπτυξη δράσεων στήριξης των τοπικών κοινωνιών για την αντιμετώπιση της πανδημίας του COVID-19. H ΔΟΕ τονίζει τη σημαντική προσφορά των κοινωνικών συνεταιρισμών και σημειώνει: «Στις νέες προκλήσεις που βιώνουμε, ως Μονάδα Συνεταιρισμών της ΔΟΕ, θα θέλαμε να επιβεβαιώσουμε την αλληλεγγύη μας προς τους κοινωνικούς συνεταιρισμούς και τα κινήματα κοινωνικής αλληλεγγύης. Είμαστε πεπεισμένοι ότι οι συνεταιρισμοί και άλλοι οργανισμοί κοινωνικής οικονομίας και αλληλεγγύης θα βοηθήσουν πέραν της φάσης έκτακτης ανάγκης και στη μεσοπρόθεσμη έως μακροπρόθεσμη ανάκαμψη στις πληγείσες χώρες, όπως έχουμε δει σε πολλές άλλες κρίσεις. Έχουμε την εμπιστοσύνη ότι οι αξίες και οι αρχές τους μπορούν να καθοδηγήσουν τη μετάβαση προς όχι μόνο μια νέα κανονικότητα αλλά προς μια καλύτερη κανονικότητα».

Στην ιστοσελίδα του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Erasmus+ Breakthrough for Resilience: People, Places Communities, στο οποίο συμμετέχει η Εταιρία Κοινωνικής Ψυχιατρικής Π. Σακελλαρόπουλος ως εταίρος, παρουσιάζεται ο Κοινωνικός Συνεταιρισμός Περιορισμένης Ευθύνης (Kοι.Σ.Π.Ε.) Νομού Φωκίδας «Γιάννης Βολίκας», ως μια κοινωνική επιχείρηση, αλλά και μονάδα ψυχικής υγείας για την υποστήριξη και ενδυνάμωση των ατόμων με ψυχοκοινωνικά προβλήματα. Ο Συνεταιρισμός ιδρύθηκε το 2006 από την ΕΚΨ Π. Σακελλαρόπουλος και προσφέρει μια σειρά επιχειρηματικών δράσεων και υπηρεσιών όπως: λειτουργία καταστήματος βιολογικών και οικολογικών προϊόντων, εργαστήριο κατασκευής σαπουνιού από ελαιόλαδο, γραφείο εναλλακτικού τουρισμού, υπηρεσίες καθαριότητας και ένα κέντρο στήριξης της Κ.ΑΛ.Ο.

Θεμέλιο της λειτουργίας του Κοι.Σ.Π.Ε. Ν. Φωκίδας είναι η αναγνώριση ότι η εργασία αποτελεί ένα αναπόσπαστο κομμάτι στην προαγωγή της ψυχικής υγείας και μια από τις σημαντικότερες παραμέτρους για την επαγγελματική αποκατάσταση και ένταξη ατόμων με ψυχοκοινωνικά προβλήματα στην αγορά εργασίας και στην κοινωνία.

Διαβάστε την ανακοίνωση της ΔΟΕ

Διαβάστε την ανακοίνωση για τον ΚοιΣΠΕ Ν. Φωκίδας "Γιάννης Βολίκας" από την ιστοσελίδα του Προγράμματος Breakthrough for Resilience

LOGO Resilience FinalErasmus co funded logo

 

ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΟ ΚΕΝΟ ΜΕΤΑΞΥ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΚΟΡΟΝΟΪΟΥ ΚΑΙ ΜΕΤΑ-ΚΟΡΟΝΟΪΟΥ!

Γράφει η Ελένη Χατζοπούλου, Ψυχολόγος MSc, συνεργάτης της ΕΚΨ Π. Σακελλαρόπουλος

Δημοσίευση: Εν Δελφοίς έντυπη έκδοση 29 Μαϊου 2020 και fokidanews.gr


Στην Αθήνα, στο μετρό, κόσμος περιμένει να μπει στο τρένο για να πάει στις δουλειές του… από τα μεγάφωνα ακούγεται σε τακτά χρονικά διαστήματα η παρακάτω ανακοίνωση «Προσοχή στο κενό μεταξύ συρμού και αποβάθρας». Αρκετούς μήνες μετά, στην αποβάθρα περιμένουν άνθρωποι που πηγαίνουν στις δουλειές τους, φορούν μάσκες, κρατούν αποστάσεις, έχουν στα χέρια τους το αντισηπτικό και στην καρδιά τους ένα φόβο και μία αγωνία… Η ίδια ανακοίνωση συνεχίζει να ακούγεται σε τακτά χρονικά διαστήματα…

Η παραπάνω εικόνα μέσα σε λίγες γραμμές αναδεικνύει πόσα έχουν αλλάξει σε μικρό χρονικό διάστημα, στην καθημερινότητα μας, στη συμπεριφορά και το συναίσθημά μας. Μέσα σε αυτό το κυκεώνα πληροφοριών και αλλαγών ίσως έχει έρθει το πλήρωμα του χρόνου να μιλήσουμε για αυτό το «κενό» που χρειάζεται να προσέξουμε ή αλλιώς τη μετάβαση

Η λέξη μετάβαση σηματοδοτεί το πέρασμα από μια κατάσταση σε μια άλλη. Αυτό συνήθως είναι συνώνυμο της εξέλιξης. Υπάρχουν διάφορά ήδη μεταβάσεων στη ζωή ενός ανθρώπου. Οι κυριότερες κατηγορίες αφορούν τις αναμενόμενες μεταβάσεις (anticipated transitions) και τις απρόβλεπτες μεταβάσεις (unanticipated transitions) (Merriam, 2005). Οι αναμενόμενες μεταβάσεις σχετίζονται με γεγονότα στη ζωή ενός ανθρώπου που είναι προγραμματισμένα και πιστεύεται πως αποτελούν κομμάτι της φυσιολογικής εξέλιξης της  πορείας του όπως πχ η εύρεση εργασίας, ο γάμος κτλ. Οι απρόβλεπτες μεταβάσεις αφορούν γεγονότα που δεν αναμένονται στην εξέλιξη της ζωής ενός ανθρώπου όπως πχ η απόλυση από την εργασία, η αρρώστια κτλ.  Αξίζει να σημειωθεί ότι και στις δύο περιπτώσεις η μετάβαση από τη μία κατάσταση στην άλλη δημιουργεί stress. Ωστόσο όπως είναι φυσιολογικό το άγχος που βιώνει το άτομο είναι μεγαλύτερο στις περιπτώσεις που οι μεταβάσεις δεν είναι αναμενόμενες. 

Η μετάβαση αποτελεί όμως και μια ευκαιρία για μάθηση. Αυτό συνήθως συμβαίνει όταν η πρότερη γνώση αποδεικνύεται αναποτελεσματική για να μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε την νέα κατάσταση που έχει δημιουργηθεί. Αυτό το μπέρδεμα που μπορεί να νιώθουμε σε αυτή τη φάση την  καθιστά μοναδική ευκαιρία για κριτικό αναστοχασμό, με την έννοια πως το συναίσθημα, η γνωστική μας αντίληψη και οι κοινωνικές παράμετροι της ίδιας μας της ύπαρξης συμβάλλουν στην μετάβαση σε μια νέα φάση ζωής όπου όλα όσα ξέραμε δεν είναι πια δεδομένα. 

Η φάση της μετάβασης χαρακτηρίζεται από συναισθήματα άγχους, προσμονής, σύγχυσης αλλά παράλληλα αποτελεί μια ευκαιρία να είμαστε πιο δημιουργικοί, πιο καινοτόμοι, πιο ανοιχτοί στους τρόπους που θα προσαρμοστούμε στη νέα τάξη πραγμάτων. Οι ειδικοί στη διαχείριση ανθρωπίνου δυναμικού ισχυρίζονται ότι οι μεταβάσεις αποτελούν ευκαιρία για το άτομο να εκμεταλλευτεί τις δεξιότητες του για να εξελιχθεί ως άτομο.  Τι μας βοηθάει όμως να μετατρέψουμε μια κρίση σε ευκαιρία; 

Η αίσθηση του «ανήκειν» παρέχει ηρεμία, θετική διάθεση και ασφάλεια.  Επίσης, η αίσθηση του να νιώθει κανείς σημαντικός, να αισθάνεται ότι η απουσία του θα γίνει αισθητή από το χώρο εργασίας, το σχολείο. Τέλος, η δυνατότητα να μοιραστεί τις εμπειρίες του, το βίωμα του μαζί με άλλους ανθρώπους που ενδεχομένως έχουν βιώσει παρόμοιες καταστάσεις. Αντίθετα από την εστίαση στις  ατομικές γνωστικές ανάγκες το μοίρασμα αυτής της εμπειρίας ενδυναμώνει το άτομο και το καθιστά πιο ανθεκτικό, κατανοεί πως δεν είναι μόνος, είναι μέρος ενός ευρύτερου συνόλου, παραμένει ανοιχτός να ακούσει τις εμπειρίες των άλλων και ενδεχομένως να αντιληφθεί την δική του πραγματικότητα με διαφορετικό τρόπο. 

Ας γυρίσουμε πίσω πάλι στο τώρα… Η προηγούμενη κατάσταση της απομόνωσης στο σπίτι μας δημιούργησε πολλά συναισθήματα όπως άγχος, αγωνία, ανασφάλεια, αλλά και συναισθήματα αγάπης και φροντίδας στα αγαπημένα μας άτομα. Η φάση της μετάβασης είναι εξίσου στρεσογόνος, γιατί η πραγματικότητα όπως την γνωρίζαμε μέχρι τώρα διαφέρει από αυτή που χρειάζεται να αντιμετωπίσουμε στην παρούσα φάση. Ας δούμε λοιπόν αυτή την χρονική στιγμή ως μια ευκαιρία να αναστοχαστούμε όσα περάσαμε, να καταγράψουμε έστω και νοητά όσα θεωρούσαμε δεδομένα και χρειάζεται να τα επαναξιολογήσουμε, όσα φοβόμαστε και όσα ελπίζουμε για το άμεσο και το μακρινό μέλλον.  Τώρα που συγκρατημένα αρχίσαμε να ερχόμαστε σε επαφή μεταξύ μας ας ρωτήσουμε το διπλανό μας, το φίλο μας, τους συγγενείς μας «Πώς ήταν όλο αυτό για σένα;». Ας μοιραστούμε μεταξύ μας την εμπειρία μας, τι μας δυσκόλεψε, τι μας βοήθησε, τι κερδίσαμε και τι χάσαμε από το προηγούμενο διάστημα. 
Η επόμενη φάση μας βρίσκει πιο συνειδητοποιημένους, πιο ώριμους, με καλύτερη επαφή με τον εαυτό μας, με περισσότερη ευελιξία, με περισσότερη κοινωνική ευθύνη και κατανόηση των κανόνων. 
Ας προσέξουμε λοιπόν το κενό ή καλύτερα ας χρησιμοποιήσουμε σωστά το κενό για να κάνουμε με μεγαλύτερη σιγουριά και δύναμη το επόμενο βήμα!